Gönderen Konu: KAĞIT PARANIN TARİHÇESİ  (Okunma sayısı 1705 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı baphomet

  • Forumun Ağası
  • Özel Üye
  • Forum Aşiği
  • *
  • İleti: 882
  • ÜYENİN İTİBARI 138
  • Cinsiyet: Bay
  • O Bir PCKoPaT
KAĞIT PARANIN TARİHÇESİ
« : 05 Ocak 2008, 16:43:23 »
Paranın Tarihçesi

Para icat edilmeden önce, deniz kabuğundan kıymetli metallere kadar çeşitli mallar değişim aracı olarak kullanılmıştır. Tarihi kayıtlara göre, M.Ö. 118 yılında Çinliler deri para kullanmışlardır. İlk kağıt para ise M.S. 806 yılında yine Çin’de ortaya çıkmıştır.

Batıda kağıt paraların basılması ve kullanılması 17 nci yüzyılın sonlarına rastlamak tadır. İlk kağıt paranın 1690’lı yıllarda Amerika Birleşik Devletler i’nde Massechus etts Hükümeti, İngiltere'de ise "Goldsmith s" ler tarafından basıldığı ve dolaşıma çıkarıldığı, 1694 yılında İngiliz Merkez Bankası ve daha sonra diğer ülke merkez bankalarının kurulması ile de yaygınlaştığı görülmektedir.

A) OSMANLI İMPARATORLUĞU'NDA KAĞIT PARA

1) Kaime

Osmanlı İmparatorluğu’nda ilk banknotla r idari, sosyal ve yasal reformların gündeme geldiği tanzimat döneminde tedavüle çıkarılmıştır. Banknotla r bu dönemde esas olarak reformların finanse edilmesi amacıyla basılmıştır.

İlk Osmanlı banknotla rı Abdülmecit tarafından 1840 yılında “ Kaime-ı Nakdiye-ı Mutebere ” adıyla, bugünkü dille “Para Yerine Geçen Kağıt”, bir anlamda para olmaktan çok faiz getirili borç senedi veya hazine bonosu niteliğinde olmak üzere çıkarılmıştır. Bu paralar matbaa baskısı olmayıp, elle yapılmış ve her birine de resmi mühür basılmıştır. Kaimeleri n zaman içerisinde taklidini n kolayca yapılması ve kağıt paraya olan güvenin azalması nedeniyle 1842 yılından itibaren matbaada bastırılmasına başlanarak, el yapımı olanlarla değişimi sağlanmıştır. Osmanlı İmparatorluğu’nda 1862 yılına kadar çeşitli şekil ve miktarlar da kaime ihraç edilmiştir.

Osmanlı İmparatorluğu’nda, 1856 yılında İngiliz sermayesi ile kurulan Osmanlı Bankası “Bank-ı Osmani”, 1863 yılında Fransız ve İngiliz ortaklığında “Bank-ı Osmanii Şahane” adıyla bir devlet bankası niteliğini kazanmıştır. Osmanlı İmparatorluğu’nun sık sık Avrupa piyasalarından borçlanmak zorunda kaldığı dönemlerde İngiltere ve Fransa, devletten ziyade, kendi idaresi altındaki bu bankaya güven duymuş ve mali ilişkilerini bu banka kanalıyla yürütmeyi tercih etmiştir.

Osmanlı İmparatorluğu, Osmanlı Bankası’na hükümetin hiç bir biçimde kağıt para basmayacağı ve başka bir kuruma da bastırmayacağı taahhüdünde bulunarak, 30 yıl süre ile kağıt para ihracı imtiyazını vermiştir. Osmanlı Bankası ilk olarak 1863 yılında, istendiğinde altına çevrilmek üzere, Maliye Nezareti ve kendi mühürlerini taşıyan banknotla rı tedavüle çıkarmış, 1863-1914 yılları arasında da çeşitli şekil ve miktarlar da banknot ihraç etmiştir.

Yukarıda belirtile n taahhüt verilmekl e birlikte, Osmanlı yönetimi Osmanlı Bankası ile anlaşarak, halk arasında "93 Harbi" olarak bilinen 1876-1877 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında, savaş masraflarını karşılayabilmek amacıyla kaime ihraç etmiştir.

2) Evrak-ı Nakdiye

Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Bankası hükümetin avans ve banknot ihraç isteğini geri çevirmiştir. Bu anlaşmazlık, Banka’nın savaş döneminde banknot ihraç ayrıcalığını kullanmay acağını açıklaması üzerine giderilmiş ve Osmanlı yönetimi, 1915 yılından itibaren altın ve Alman hazine bonolarını karşılık göstererek dört yıl boyunca, yedi tertipte toplam 160 milyon liranın üzerinde banknot çıkarmıştır. Bu banknotla r “evrak-ı nakdiye” adı altında Türkiye Cumhuriye ti’ne intikal etmiştir.

B) CUMHURİYET DÖNEMİ BANKNOTLA RI

Osmanlı İmparatorluğu’ndan intikal eden evrak-ı nakdiyele r, Cumhuriye tin ilk yıllarında para bastırılamadığından, 1927 yılı sonuna kadar tedavülde kalmıştır.

Bir devletin egemenlik ve bağımsızlık sembolü olması nedeniyle, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde, 30 Aralık 1925 tarih ve 701 Sayılı “Mevcut Evrak-ı Nakdiyeni n Yenileriy le İstibdaline Dair Kanun” kabul edilerek ilk Türk banknotla rının bastırılmasına karar verilmiştir. Bu kanun ile, mevcut evrak-ı nakdiyeni n aynı nitelik ve miktarda kağıt para ile değiştirilmesi esas alınıp, paranın şekli ve basılıp değiştirilmesi gibi konuları düzenlemek üzere, Maliye Vekaleti’nden bir temsilcin inin başkanlığında Ziraat, Osmanlı, İtibar-ı Milli, İş, Akhisar, Tütüncüler ve Akşehir bankaları ile Türkiye’de faaliyet gösteren diğer başlıca bankaların birer temsilcis inden oluşan bir komisyonu n görevlendirilmesi hükme bağlanmıştır.

1) Birinci Emisyon (E1) Grubu Banknotla r

Dönemin Maliye Bakanı Abdülhalik Renda başkanlığındaki komisyon 9 aylık bir çalışma sonunda 1, 5, 10, 50, 100, 500 ve 1.000 liralık kupürlerden oluşan Birinci Emisyon Grubu banknotla rın basılması kararını almış ve basım işi, bir İngiliz firması olan Thomas De La Rue’ya verilmiştir. Bu banknotla r, filigranlı kağıtlara kabartma olarak basılmıştır.

Bu emisyon grubundak i banknotla r 1 Kasım 1928 Harf Devrimi’nden önce bastırıldığı için ana metinleri eski yazı Türkçe, kupür değerleri ise Fransızca olarak yazılmıştır.

İlk Türkiye Cumhuriye ti banknotla rı olan Birinci Emisyon Grubu banknotla r 5 Aralık 1927 tarihinde dolaşıma çıkarılmıştır. Tedavülde bulunan mevcut evrak-ı nakdiyele r ise, 4 Aralık 1927 tarihinde n itibaren dolaşımdan çekilerek 4 Eylül 1928 tarihinde değerlerini yitirmişlerdir.

Türkiye Cumhuriye t Merkez Bankası’nın Kuruluşu

Cumhuriye t Yönetiminin, banknot ihracı imtiyazının, kurulacak bir milli bankaya verilmesi konusunda ki kararlılığı çerçevesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce 11 Haziran 1930 tarih ve 1715 sayılı Kanun ile Türkiye Cumhuriye t Merkez Bankası'nın kurulması kabul edilmiştir. Banka, gerekli hazırlıklar tamamlana rak 3 Ekim 1931 tarihinde faaliyete geçirilmiş ve banknot ihracı imtiyazı münhasıran Merkez Bankası’na verilmiştir.

2) İkinci Emisyon (E2) Grubu Banknotla r

Türkiye Cumhuriye t Merkez Bankası kuruldukt an sonra, harf devrimind en önce basılan eski yazılı banknotla r, latin alfabesi ile basılmış yeni banknotla rla değiştirilmiştir.

Latin alfabesi ile hazırlanmış yeni banknotla r, 50 Kuruş, 1, 21/2, 5, 10, 50, 100, 500 ve 1.000 Türk Liralık olmak üzere 9 farklı değerde ve 11 tertipten oluşmaktadır. Söz konusu banknotla rdan 50 Kuruşluk Almanya’da, diğerleri ise İngiltere’de bastırılmıştır.

Türkiye Cumhuriye t Merkez Bankası tarafından dolaşıma ilk çıkarılan banknot olan 5 Türk Liralık banknotu da içeren İkinci Emisyon Grubu banknotla r, 1937-1944 yılları arasında tedavüle çıkarılmıştır.

İkinci Emisyon Grubu içinde hem Atatürk, hem de İnönü portreli banknotla r yer almaktadır.

İkinci Dünya Savaşı sırasında tedavüle verilmeye n banknotla r

Bu emisyon grubu içinde İngiltere’de bastırılan ancak, İkinci Dünya Savaşı sırasında banknotla rı Türkiye getiren geminin Pire Limanında hücuma uğrayıp batması sonucunda denize dökülen İnönü resimli 50 Kuruşluk ve 100 Türk Liralık banknotla r ile yine İngiltere’de bastırılan ancak, Londra’daki bir hava hücumu sırasında basıldığı matbaa zarar gören 50 Türk Liralık banknotla r dolaşıma verilmemiştir.

3) Üçüncü Emisyon (E3) Grubu Banknotla r

Tamamı İnönü portreli olarak bastırılan Üçüncü Emisyon Grubu banknotla r, 1942-1947 yılları arasında dolaşıma çıkarılmış olup, 2,50, 10, 50, 100, 500 ve 1.000 Türk Liralık kupürlerden oluşan 6 farklı değerde, 7 tertip olarak İngiltere, Almanya ve Amerika’da bastırılmıştır.

4) Dördüncü Emisyon (E4) Grubu Banknotla r

Sekiz emisyon grubu içinde en az farklı değerde banknotu ve tertibi bulunan Dördüncü Emisyon Grubu banknotla r 10 ve 100 Türk Liralık kupürlerden oluşan 2 farklı değerde, 3 tertip olarak Amerika Birleşik Devletler i’nde bastırılmıştır. 1947 ve 1948 yıllarında dolaşıma çıkarılan bu emisyon grubu banknotla rın tamamı İnönü portreli olarak bastırılmıştır.

5) Beşinci Emisyon (E5) Grubu Banknotla r

Beşinci Emisyon Grubu banknotla r, 2,50, 5, 10, 50, 100, 500 ve 1.000 Türk Liralık kupürlerden oluşan 7 farklı değerde, 32 tertip olarak basılmış ve 1951-1971 yılları arasında dolaşıma çıkarılmıştır.

Ülkemizde bir Banknot Matbaası kurulması çalışmalarına 1930’lu yılların sonlarına doğru başlanmış, ancak İkinci Dünya Savaşı’nın başlaması ile bu çalışmalara devam edilememiştir. 1951 yılında yeniden başlatılan Banknot Matbaası kurma işi 1958 yılında tamamlanmış ve aynı yıl banknot basımına başlanmıştır.

Beşinci Emisyon Grubu banknotla rın bir kısmı İngiltere’de, bir kısmı da ülkemizde basılmıştır. Halk arasında “Mor Binlik” olarak adlandırılan 1.000 Türk Liralık banknot da bu emisyon grubu içinde yer almaktadır.

Dolaşıma verilen banknotla r 1958 yılında Banknot Matbaası kurulunca ya kadar Amerika Birleşik Devletler i, İngiltere veya Almanya'da bastırılmış olup, Banknot Matbaası’nda basılan ilk banknot Beşinci Emisyon Grubu III. Tertip 100 Türk Liralık banknottu r.

6) Altıncı Emisyon (E6) Grubu Banknotla r

Altıncı Emisyon Grubu banknotla r 5, 10, 20, 50, 100, 500 ve 1.000 Türk Liralık olmak üzere 7 farklı değerde, 18 tertipten oluşmakta olup, 1966-1983 yılları arasında dolaşıma çıkarılmıştır. Bu banknotla rdan I. Tertip 20 Türk Lirası İngiltere’de, diğerleri ise Türkiye Cumhuriye t Merkez Bankası Banknot Matbaası’nda basılmıştır.

7) Yedinci Emisyon (E7) Grubu Banknotla r

1979 yılından itibaren dolaşıma verilmeye başlanan Yedinci Emisyon Grubu banknotla r 2002 yılı itibariyl e; 10, 100, 500, 1.000, 5.000, 10.000, 20.000, 50.000, 100.000, 250.000, 500.000, 1.000.000, 5.000.000, 10.000.00 0 ve 20.000.00 0 Türk Liralık olmak üzere 15 farklı değerde, 36 tertipten oluşmakta olup, banknotla rın tamamı Türkiye Cumhuriye t Merkez Bankası Banknot Matbaası’nda basılmıştır.

E7 Emisyon Grubu banknotla r 01.01.200 6 tarihinde tedavülden kaldırılmış olup, 1.1.2016 tarihinde değerini tamamen yitirecek tir.

 Sekizinci Emisyon (E8) Grubu Banknotla r

28 Ocak 2004 tarih ve 5083 sayılı “Türkiye Cumhuriye ti Devletini n Para Birimi Hakkında Kanun” gereğince, ülkemizde ilk kez gerçekleştirilen paramızdan 6 sıfır atma operasyon u kapsamında 1 Ocak 2005 tarihinde n itibaren dolaşıma verilen Sekizinci Emisyon Grubu banknotla r 1, 5, 10, 20, 50 ve 100 Yeni Türk Lirası olmak üzere 6 farklı değerden oluşmakta olup, banknotla rın tamamı Türkiye Cumhuriye t Merkez Bankası Banknot Matbaası’nda basılmıştır.

Cumhuriye tin kuruluşundan günümüze kadar 8 emisyon grubunda 23 farklı değerde, 120 tertip banknot dolaşıma çıkarılmıştır. İlk altı emisyon grubundak i banknotla rın tamamı ile Yedinci Emisyon Grubundak i banknotla rın bir kısmı değişik tarihlerd e dolaşımdan kaldırılmış ve 10 yıllık zamanaşımı sürelerinin sonunda değerlerini yitirmiştir.

Faaliyete geçtiği 1958 yılından beri banknotla rımızın basımını sürdüren Banknot Matbaası, uzun bir deneyim süreci gerektire n banknot üretiminin orijinal kompozisy on ve kalıplarını da çağdaş standartl arda hazırlayarak dünya standartl arındaki E7 Emisyon Grubundan 1.000.000, 5.000.000, 10.000.00 0 ve 20.000.00 0 Türk Liralık banknotla r ile E8 Emisyon Grubundak i 1, 5, 10, 20, 50 ve 100 Yeni Türk Liralık banknotla rımızın her türlü tasarım, kalıp ve baskı işlemlerini tamamen kendi kadro ve donanım olanakları içinde başarıyla gerçekleştirmiştir.

KAYNAKÇA:

Akyıldız, A. (1996): Osmanlı Finans Sistemind e Dönüm Noktası, Kağıt Para ve Sosyo-Ekonomik Etkileri - Eren Yayıncılık

Köklü, A. (1947): Türkiye’de Para Meseleler i - Milli Eğitim Basımevi

Tekeli, İ. - İlkin, S.(1997): Para ve Kredi Sistemini n Oluşumunda Bir Aşama Türkiye Cumhuriye t Merkez Bankası - Banknot Matbaası
Ben İmza Neyim BilmemParnakBassam Olurmu?

 

Sitemap 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 
Kısayollar
Gemlik Haberleri
Gemlik Haberleri
Gemlik Resimleri
Gemlik Ulaşım
Gemlik E-Randevu Gemlik Aile Hekim
Gemlik Video
Gemlik Şiirleri
Gemlik Tel Rehberi